Co zrobić, jak nie ma uziemienia? Bezpieczne rozwiązania w domu i mieszkaniu

Jeśli w gniazdku lub instalacji elektrycznej nie ma uziemienia, nie próbuj samodzielnie łączyć bolca ochronnego z przewodem neutralnym, kaloryferem czy rurą wodną. Najpierw instalację powinien sprawdzić elektryk. Może się okazać, że trzeba doprowadzić przewód ochronny PE, wymienić część przewodów albo zmodernizować cały obwód. W starszych blokach i domach nadal spotyka się instalacje dwuprzewodowe, dlatego sam brak trzeciej żyły nie mówi jeszcze, jak należy wykonać naprawę. Wyłącznik różnicowoprądowy również nie zastępuje prawidłowej ochrony przeciwporażeniowej.

Co zrobić, gdy nie ma uziemienia?

Stare gniazdko bez bolca, gniazdo z bolcem, ale bez przewodu ochronnego albo dwa przewody wychodzące ze ściany zamiast trzech – każda z tych sytuacji może być potocznie nazywana „brakiem uziemienia”.

Nie warto jednak oceniać instalacji tylko po wyglądzie gniazdka. Elektryk powinien sprawdzić przewody, rozdzielnicę, zastosowane zabezpieczenia i układ sieci zasilającej budynek.

Jeżeli instalacja wymaga modernizacji, obecnie stosuje się oddzielny przewód ochronny PE oraz neutralny N. Takie rozwiązanie przewidują również aktualne wymagania techniczne dla instalacji elektrycznych w budynkach.

Dlaczego brak przewodu ochronnego może być niebezpieczny?

Awaria urządzenia może sprawić, że napięcie pojawi się na jego metalowej obudowie. W prawidłowo wykonanej instalacji przewód ochronny PE pomaga wtedy uruchomić zabezpieczenia i zmniejszyć ryzyko porażenia.

Ma to szczególne znaczenie przy urządzeniach I klasy ochronności, czyli sprzętach, w których metalowe elementy obudowy są połączone z przewodem ochronnym.

Brak ochrony nie jest więc tylko problemem starego gniazdka. Może mieć bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo osób korzystających z urządzeń.

Co zrobić ze starą instalacją dwuprzewodową?

W starszych mieszkaniach do gniazd często dochodzą tylko dwa przewody. Nie oznacza to jednak, że w każdym takim przypadku można zastosować tę samą przeróbkę.

Dawniej używano między innymi rozwiązania nazywanego potocznie zerowaniem. Nie jest to jednak powód, aby samodzielnie robić mostek w gniazdku tylko dlatego, że w ścianie znajdują się dwie żyły.

Najpierw trzeba sprawdzić, jaki układ sieci działa w budynku i jak wykonano ochronę przeciwporażeniową. Dopiero wtedy elektryk może określić, co można zmienić i w jaki sposób zrobić to bezpiecznie.

Przy większym remoncie często wymienia się stare przewody, prowadzi nowe obwody z oddzielnym przewodem PE i modernizuje rozdzielnicę wraz z zabezpieczeniami.
Warto pamiętać, że podłączenie różnicówki jednofazowej bez uziemienia nie zastępuje prawidłowo wykonanej ochrony i powinno być ocenione przez elektryka po sprawdzeniu całej instalacji.

Czy można podłączyć bolec do przewodu neutralnego?

Nie rób takiego połączenia samodzielnie.

W starych instalacjach można spotkać rozwiązania, w których sposób ochrony wygląda inaczej niż we współczesnych instalacjach. Nie oznacza to jednak, że każdy przewód neutralny można po prostu połączyć z bolcem w gniazdku.

Wystarczy pomylić przewody albo źle wykonać połączenie, aby na metalowej obudowie urządzenia pojawiło się niebezpieczne napięcie.

Popularna porada „połącz zero z bolcem” nie jest więc uniwersalnym sposobem naprawy starej instalacji.

Czy różnicówka rozwiązuje problem braku uziemienia?

Różnicówka, czyli wyłącznik RCD, nie zastępuje przewodu ochronnego PE.

We współczesnej instalacji oddzielny przewód ochronny, przewód neutralny i wyłączniki różnicowoprądowe pełnią różne funkcje. RCD jest dodatkowym elementem ochrony i powinien działać jako część prawidłowo wykonanej instalacji.

Samo zamontowanie różnicówki nie sprawi więc, że stara instalacja bez sprawdzonej ochrony stanie się automatycznie bezpieczna.

Czy można zrobić uziemienie do kaloryfera albo rury?

Nie podłączaj przewodu ochronnego do kaloryfera, rury gazowej, rury wodnej ani przypadkowego metalowego elementu.

Połączenia wyrównawcze w budynku wykonuje się według określonego projektu i jako część całego systemu ochrony. Kaloryfer lub rura nie są więc prostym zamiennikiem prawidłowego uziemienia.

Nie można też zakładać, że metalowa rura zawsze ma dobre połączenie z ziemią. Fragment instalacji mógł zostać wymieniony na tworzywo, a po drodze mogą znajdować się połączenia, które zwiększają rezystancję. Z zewnątrz tego nie widać.

Czy można korzystać z urządzeń, jeżeli w gniazdku nie ma uziemienia?

To zależy od konstrukcji sprzętu.

Urządzenia II klasy ochronności mają podwójną lub wzmocnioną izolację i zostały zaprojektowane tak, aby nie wymagały przewodu ochronnego. Rozpoznasz je po symbolu kwadratu umieszczonego w drugim kwadracie.

Inaczej jest w przypadku urządzeń I klasy ochronności. W nich metalowe części powinny być połączone z przewodem ochronnym.

W mieszkaniu ze starą instalacją szczególną uwagę warto zwrócić na pralkę, zmywarkę, piekarnik oraz inne urządzenia z wtyczką ze stykiem ochronnym. Nie używaj przejściówek, które pozwalają wprawdzie włożyć wtyczkę do starego gniazda, ale usuwają ochronę przewidzianą przez producenta.

Co zrobić w mieszkaniu w bloku bez uziemienia?

Zacznij od sprawdzenia instalacji przez elektryka. W bloku może być też potrzebna informacja od administracji lub zarządcy dotycząca instalacji zasilającej mieszkanie.

Elektryk sprawdzi między innymi układ sieci, obecność przewodu PEN, stan obwodów, rozdzielnicę, połączenia ochronne i działanie zabezpieczeń.

Jeżeli instalacja jest mocno przestarzała, remont może obejmować nowe przewody z żyłą PE, przebudowę rozdzielnicy i montaż właściwych zabezpieczeń. Zakres prac zależy od tego, co elektryk zastanie na miejscu.

Skąd wiadomo, czy gniazdko rzeczywiście ma uziemienie?

Sam bolec w gniazdku niczego jeszcze nie gwarantuje.

Ktoś mógł wcześniej wymienić stare gniazdko na nowszy model, ale nie wykonać prawidłowego połączenia ochronnego. Z zewnątrz takie gniazdo może wyglądać zupełnie normalnie.

Pewność dają dopiero odpowiednie pomiary. Podczas kontroli instalacji sprawdza się między innymi ochronę przed porażeniem, stan zabezpieczeń, rezystancję izolacji i uziemienia.

GUNB przypomina również, że instalacja elektryczna w budynku podlega okresowej kontroli wykonywanej co najmniej raz na pięć lat.

Kiedy trzeba natychmiast przestać korzystać z urządzenia?

Pralka „kopie” przy dotknięciu? Przy piekarniku czujesz mrowienie albo szczypanie? Nie korzystaj dalej z urządzenia, dopóki nie zostanie sprawdzona przyczyna.

Tak samo potraktuj iskrzące lub nadpalone gniazdko, zapach przegrzanej izolacji czy widoczne ślady przegrzania przewodów.

Nie zakładaj od razu, że winne jest uziemienie. Problem może znajdować się również w samym urządzeniu, przewodach albo innych elementach instalacji.

Najważniejsze wnioski

• Nie naprawiaj braku uziemienia przypadkowym mostkiem w gniazdku.
• Nie podłączaj przewodu ochronnego do kaloryfera, rury gazowej ani wodnej.
• Najpierw sprawdź rodzaj instalacji i sposób wykonania ochrony przeciwporażeniowej.
• W nowych i modernizowanych instalacjach stosuje się oddzielne przewody PE i N.
• Różnicówka zwiększa bezpieczeństwo, ale nie zastępuje przewodu ochronnego.
• Urządzenia II klasy ochronności mają podwójną lub wzmocnioną izolację.
• Jeśli metalowa obudowa urządzenia „kopie prądem”, przestań go używać i zleć sprawdzenie instalacji oraz sprzętu.

FAQ

Co zrobić, jeśli w gniazdku nie ma uziemienia?

Najlepiej poprosić elektryka o sprawdzenie instalacji i rodzaju zastosowanej ochrony przeciwporażeniowej. Jeżeli potrzebny będzie remont, rozwiązaniem może być doprowadzenie osobnego przewodu ochronnego PE. Wszystko zależy jednak od stanu i rodzaju istniejącej instalacji.

Czy można samemu zrobić uziemienie w gniazdku?

Nie powinno się samodzielnie robić mostków ani łączyć styku ochronnego z przypadkowym przewodem. Bez sprawdzenia rodzaju instalacji można w ten sposób stworzyć zagrożenie porażeniem.

Czy można podłączyć uziemienie do kaloryfera?

Nie. Kaloryfer nie jest prowizorycznym uziomem. Połączenia wyrównawcze wykonuje się jako część prawidłowo zaprojektowanej instalacji ochronnej.

Czy różnicówka działa bez uziemienia?

Działanie RCD zależy od układu instalacji, dlatego nie ma tu jednej prostej odpowiedzi pasującej do każdego mieszkania. Najważniejsze jest to, że różnicówka nie zastępuje prawidłowo wykonanej ochrony. Jej zastosowanie powinien ocenić elektryk po sprawdzeniu instalacji.

Czy bolec w gniazdku oznacza, że jest uziemienie?

Nie zawsze. Gniazdko może mieć bolec, mimo że nie wykonano prawidłowego połączenia ochronnego. Dopiero pomiary pokazują, czy ochrona rzeczywiście działa.

Czy można używać przedłużacza z uziemieniem w gniazdku bez uziemienia?

Nie rozwiąże to problemu. Przedłużacz nie stworzy przewodu ochronnego, którego nie ma w instalacji. Listwa z bolcem lub stykami ochronnymi podłączona do nieprawidłowo zabezpieczonego gniazda nadal nie zapewni właściwej ochrony.